pardelacenicienta_1 David Álvarez

A colonización de Galicia pola Pardela cincenta

A colonización pódese definir como o asentamento dunha poboación nun lugar novo para ela e é un fenómeno esencial para a persistencia de todas as especies. No caso dos vertebrados, a maioría dos estudos que se publicaron até o momento realizáronse en base a inferencias sobre poboacións que xa se estableceron, xa que non é sinxelo estar no momento e o lugar no que unha especie se establece nun lugar onde nunca estivera antes.

No caso das aves mariñas, a maioría das especies crían en colonias e os reprodutores elixen criar nunha colonia determinada segundo a información que recompilan durante as viaxes de prospección que realizan durante a dispersión xuvenil. Por exemplo, se nunha colonia hai un elevado número de pitos pódelles indicar que as condicións son boas e por tanto o lugar ten suficiente calidade para tentar asentarse alí con éxito. Pero cando se trata de colonizar un novo lugar de reprodución, esa información non existe e os fundadores enfróntanse a unha gran incerteza, polo que deben afrontar esa ausencia de información e arriscarse. Debido a isto, a maioría das especies de aves mariñas adoitan recrutar na mesma colonia na que naceron ou moi preto dela (filopatría), polo que a fundación de novas colonias é un fenómeno raro e moi poucas veces estudado neste grupo de aves.

 

journal.pone.0147222.g004
A pardela cincenta (Calonectris diomedea) é o procelariforme de maior tamaño do atlántico norte, unha familia de aves mariñas que inclúe a aves tan coñecidas como os albatros, as grandes planadoras do hemisferio sur que asucan os mares embravecidos durante meses seguidos sen tocar terra firme. A pardela cincenta reprodúcese nalgunhas illas do Atlántico, como Azores, Madeira ou Canarias e no Mediterráneo, sendo consideradas as mediterráneas e as atlánticas como subespecies ou como especies separadas dependendo dos distintos autores, estando aínda aberto o debate pola asignación taxonómica desta especie.
Nos anos 2007 e 2008 localizáronse tres novas colonias de pardelas cincentas en Galicia, en Cíes, Coelleira e Sisargas. As intensivas prospeccións feitas previamente nestas illas para estudar a poboación reprodutora de gaivota patiamarela e corvo mariño cristado parece descartar que a colonización produciuse antes desas datas, ao non detectarse indicios até entón. Unha das características dos procelariformes é que dende que os primeiros exemplares aséntanse ata que se produce a primeira reprodución poden pasar varios anos, no caso da pardela cincenta, uns 7 anos, polo que os exemplares aparentemente adultos adoitan asentarse en sitios potenciais de reprodución varios anos antes de que se confirmen as primeiras postas.

Pardelacenicienta_infrarrojo (1)-min
Nun traballo recentemente publicado (Munilla et ao, 2016), no que colaborou David Álvarez durante as campañas de campo, describíuse o proceso de colonización e o progreso das novas colonias, así como a posible orixe xeográfica dos colonizadores. No ano 2013, cando se realizou o groso do traballo de campo, atopáronse un mínimo de 61 niños aparentemente ocupados de pardela en Galicia (21 en Cíes, 17 en Sisargas e 23 Coelleira). Para asignar a posible orixe dos colonizadores, analizóuse a información procedente de 128 exemplares, entre eles 9 pitos, dos que se tomou unha mostra de sangue para realizar análises xenéticas e tomáronse varias medidas morfométricas. Así mesmo, analizáronse xeneticamente 174 mostras de sangue de individuos de cinco poboacións que representan todo o rango de distribución da Pardela cincenta no Atlántico [Berlengas (Portugal continental), Tenerife (Canarias), Selvagem Grande (a Salvaxe), Deserta Grande (Desertas) e Curvo (Azores)] e tres do Mediterráneo Occidental [(Illa do’Aire (Menorca), Pantaleu (Mallorca) e Habibas (Tunes)].

 


Os resultados obtidos neste estudo confirmaron que a colonización das illas galegas tivo lugar a partir dun grupo relativamente grande de exemplares procedentes de varias colonias, o que é compatible coas predicións dos modelos metapoblacionais de illas. O máis probable é que tres grupos duns 200 exemplares non reprodutores chegasen a estas tres illas galegas a mediados da década do 2000 e algúns deles reproducíronse, establecéndose así novas colonias.

Así mesmo, observóuse que a distancia ás colonias de orixe non era o factor principal que determinaba a conectividade e a coloniabilidade nesta especie. Mediante as análises xenéticas realizados non foi posible determinar con precisión a orixe de todos os fundadores, pero sí o de moitos deles. Destes últimos, a maioría dos individuos tiñan unha probabilidade moi alta de proceder das poboacións do Atlántico, principalmente a Desertas, Azores e Berlengas, pero tamén algúns foron asignados ás Illas Selvagens e curiosamente algúns se asignaron ás colonias do Mediterráneo. A mestura de poboacións fundadoras apoióuse ademáis pola clara asignación dalgúns dos individuos capturados en Galicia ás Illas Selvagens, que foi o único clado diverxente dentro do Atlántico.

Pardela cincenta-min

Aínda que a asignación xenética dalgúns individuos ao clado mediterráneo pode ser cuestionable, xa que ao analizar a estrutura da poboación en todas as colonias atlánticas apareceron rastros da firma xenética mediterránea, un resultado curioso foi que as tres aves máis pequenas atopadas en Galicia (un macho e dúas femias), asignáronse a este clado, o que podería apoiar esa asignación xa que as pardelas mediterráneas son significativamente menores que as atlánticas. Este fluxo de individuos entre poboacións mediterráneas e atlánticas non sería algo novo, xa que por exemplo observáronse pardelas atlánticas criando nalgunhas colonias mediterráneas, como Chafarinas (Navarro et ao, 2009), e viceversa, por exemplo, na recente colonización desta especie no Atlántico francés detectáronse exemplares mediterráneos (Mays et ao., 2006) e mostras antigas de pardelas canarias detectouse a presenza de haplotipos mediterráneos (Ramirez et ao, 2013).
Este traballo se levou a cabo no marco dun proxecto financiado polo Organismo Autónomo de Parques Nacionais. Unha das aplicacións prácticas deste proxecto foi a de tentar atraer ás pardelas a unha nova zona de cría en Cíes mediante a inclusión nun cercado de caixas apropiadas para o aniñameento e mediante a instalación de dispositivos de emisión de estímulos acústicos. Un dos problemas aos que se enfrontan as novas poboacións de pardelas é a depredación polos visóns americanos, que chegaron ás illas e que xa provocaron episodios de mortalidade. A localización das colonias dentro destes cercados, aos que non poderían acceder os visóns podería ser de gran axuda para a especie.

 

Vídeo:

Naturaleza Cantábrica

Imaxes e texto:

Naturaleza Cantábrica/David Álvarez/Munilla/By Marcabrera – Skua_20100427_160034_03 – Version 2, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=32323679

Tradución:

Cíes.gal

Referencias:
– Mays G, Durand JM, Gomez G. Première nidification du Puffin cendré (Calonectris diomedea) sur la façade atlantique française. Ornithos 2006; 13: 316–319.
– Munilla I, Genovart M, Paiva VH & Velando A (2016) Colony Foundation in an Oceanic Seabird. PLoS ONE 11(2):e0147222. DOI: 10.1371/journal.pone.0147222
– Navarro J, Forero MG, Gonzalez-Solis J, Igual JM, Becares J, Hobson KA. Foraging segregation between two closely related shearwaters breeding in sympatry. Biology Letters 2009; 5: 545–548.
– Ramírez O, Gómez-Díaz E, Olalde I, Illera JC, Rando JC, González-Solís J, et al. Population connectivity buffers genetic diversity loss in a seabird. Frontiers in Zoology 2013; 10: 28.

 

Share This